Wspornik maszynowy wydrukowany z nylonu z włóknem węglowym obok zużytego oryginału

Nylon i PA-CF: kiedy dopłata za kompozyt naprawdę się zwraca

Przy wycenie części użytkowej pojawia się regularnie ten sam moment: klient widzi dwie kwoty, jedną za PETG i drugą za nylon z włóknem węglowym, i pyta, czy ta druga to nie jest przypadkiem naciąganie. Uczciwa odpowiedź brzmi: w połowie przypadków dopłata rzeczywiście nie ma uzasadnienia. W drugiej połowie różnica decyduje o tym, czy element przepracuje trzy tygodnie, czy trzy lata.

Ten tekst jest o tym, jak rozpoznać, w której połowie jesteś.

Co wnosi nylon

Poliamid, potocznie nylon, jest w druku FDM materiałem z zupełnie innej półki niż PLA i PETG. Najczęściej spotykana odmiana to PA12, choć w użyciu są też inne warianty poliamidów, różniące się chłonnością wilgoci i odpornością cieplną.

Trzy cechy, dla których się go wybiera:

  • Udarność. Nylon nie pęka – odkształca się. Element, który w PLA rozleciałby się na kawałki po uderzeniu, w nylonie ugnie się i wróci. To jest kluczowa różnica przy częściach narażonych na szarpnięcia, wibracje i przypadkowe uderzenia.
  • Odporność na ścieranie i niski współczynnik tarcia. Dlatego tradycyjnie robi się z niego tuleje ślizgowe, koła zębate, prowadnice i rolki. Para nylon-stal pracuje cicho i często bez smarowania.
  • Odporność na oleje, smary i paliwa. Tam, gdzie PETG z czasem odpuszcza, nylon pracuje bez zmian – stąd jego pozycja w zastosowaniach warsztatowych i maszynowych.

Ma też dwie właściwości, które trzeba znać. Po pierwsze, chłonie wilgoć z powietrza – i to znacząco. Filament trzymany w otwartym powietrzu po kilku dniach drukuje się źle, a gotowa część nasiąkająca wodą staje się bardziej miękka i zmienia nieco wymiary. Po drugie, ma wysoki skurcz, co oznacza większe odchyłki wymiarowe niż w PLA i większą skłonność do odkształcania się dużych elementów przy stygnięciu.

Co dokłada włókno węglowe

PA-CF to ten sam poliamid z dodatkiem krótkich, rozdrobnionych włókien węglowych. Nie jest to laminat węglowy znany z ram rowerowych – to tworzywo wzmocnione, i ta różnica jest istotna dla oczekiwań.

Włókno zmienia cztery rzeczy:

  • Sztywność rośnie wyraźnie. Część ugina się znacznie mniej pod tym samym obciążeniem. Przy wspornikach i elementach nośnych to często najważniejszy parametr.
  • Stabilność wymiarowa rośnie. Włókna ograniczają skurcz, więc duże elementy mniej się wypaczają i lepiej trzymają wymiar niż w czystym nylonie.
  • Odporność cieplna rośnie. Kompozyt utrzymuje sztywność w temperaturach, w których czysty nylon zaczyna ją tracić.
  • Udarność spada. To jest cena, którą się płaci. Materiał staje się sztywniejszy, ale też bardziej podatny na pęknięcie przy gwałtownym uderzeniu niż nylon niewzmocniony.

Ostatni punkt jest powodem, dla którego PA-CF nie jest po prostu „lepszym nylonem”. Jeśli część ma absorbować uderzenia, czysty nylon będzie lepszym wyborem. Jeśli ma się nie uginać – odwrotnie.

Warto też wiedzieć, że materiały z włóknem są ścierne i zużywają dyszę drukarki znacznie szybciej niż zwykły filament. To jeden ze składników wyższej ceny – obok samego kosztu materiału i konieczności suszenia go przed każdym drukiem.

Sytuacje, w których dopłata się zwraca

Część przenosi realne obciążenie i ugięcie jest problemem. Wspornik, ramię, mocowanie czujnika na maszynie w ruchu. Jeśli w PETG element „pracuje” i drga, kompozyt to zamknie.

Element się ściera. Prowadnica, tuleja, rolka, zabierak, koło zębate. Tu nylon wygrywa nie kilkunastoma procentami, tylko wielokrotnością żywotności.

Środowisko z olejem, smarem albo paliwem. Warsztat, maszyna rolnicza, przekładnia. PETG w takim otoczeniu z czasem traci właściwości, poliamid nie.

Temperatura powyżej możliwości ABS i ASA. Kompozyty nylonowe są w naszej ofercie jedynym materiałem sensownie wchodzącym powyżej stu stopni – szczegółowe zakresy rozpisaliśmy w tekście o odporności temperaturowej filamentów.

Część zastępuje element metalowy. Nie zawsze jest to możliwe, ale tam, gdzie jest, korzyści bywają większe niż samo skrócenie terminu: mniejsza masa, brak korozji, cichsza praca, brak konieczności smarowania. Dotyczy to zwłaszcza oprzyrządowania, szczęk, prowadnic i elementów, które w oryginale były stalowe głównie dlatego, że tak było najprościej je wykonać.

Koszt przestoju przewyższa różnicę w cenie części. To jest w praktyce najczęstszy argument. Jeśli element zatrzymuje linię albo maszynę w sezonie, różnica dwustu złotych między materiałami jest nieistotna wobec jednego dnia postoju. Rozpisaliśmy ten rachunek w tekście o druku na żądanie zamiast magazynu części zamiennych, a w kontekście sezonowym – przy dorabianiu części do maszyn rolniczych.

Sytuacje, w których to wyrzucone pieniądze

Równie ważne, żeby nie kupować kompozytu tam, gdzie niczego nie zmieni:

  • Obudowy, osłony i elementy wizualne. Nie są obciążone, a PA-CF ma matową, szarą, lekko szorstką powierzchnię – trudniejszą do wykończenia niż PETG czy ABS.
  • Części, które i tak są mocno przewymiarowane. Jeśli wspornik ma trzykrotny zapas wytrzymałości w PETG, kompozyt doda czwarty. Bez znaczenia.
  • Elementy wymagające dokładnych pasowań. Wyższy skurcz to większa odchyłka; przy krytycznych wymiarach trzeba dołożyć obróbkę po druku, co podnosi koszt jeszcze bardziej. Mechanizm opisaliśmy przy okazji tolerancji i pasowań w druku 3D.
  • Prototypy sprawdzające geometrię. Pierwsza iteracja ma odpowiedzieć na pytanie, czy część pasuje – do tego wystarczy najtańszy materiał. Kompozyt wchodzi dopiero w wersji docelowej.
  • Elementy odpowiadające za bezpieczeństwo. Tu nie chodzi o pieniądze, tylko o to, że żaden materiał FDM nie jest właściwą odpowiedzią. Zaczep pasa, element hamulca, część ciśnieniowa, ucho do podnoszenia – odpada niezależnie od tworzywa.

Koło zębate i tuleja ślizgowa wydrukowane z nylonu jako części zamienne do maszyny

Prosty sposób na decyzję

Zamiast porównywać karty materiałowe, odpowiedz na trzy pytania.

Czy poprzednia wersja tej części z tańszego materiału zawiodła? Jeśli tak, to jak – ugięła się, starła, pękła, czy odkształciła od ciepła? Ugięcie i starcie prowadzą do kompozytu. Pęknięcie od uderzenia – do czystego nylonu. Odkształcenie od ciepła – do ASA albo nylonu, zależnie od temperatury.

Ile kosztuje wymiana tej części, licząc robociznę i postój? Jeśli sama wymiana kosztuje więcej niż materiał, wybór jest oczywisty.

Ile razy w roku będzie wymieniana? Element z PETG wymieniany co kwartał bywa droższy w skali roku niż jeden z kompozytu.

Praktyczne podejście, które proponujemy przy pierwszym zleceniu: wydrukować sztukę testową z tańszego materiału, wstawić do pracy i zobaczyć, co się stanie. Jeżeli przetrwa – sprawa zamknięta i nie ma po co dopłacać. Jeżeli zawiedzie, sposób, w jaki zawiodła, wskaże właściwy materiał lepiej niż jakakolwiek tabela. Granice wytrzymałościowe tworzyw w zastosowaniach maszynowych rozpisaliśmy w tekście o tym, czy części z drukarki 3D są wystarczająco wytrzymałe do maszyn.

Co powiedzieć przy wycenie

Nie musisz wskazywać materiału – wystarczy opis warunków: jakie siły działają, czy coś się ociera, w jakiej temperaturze pracuje, czy jest kontakt z olejem, i co się stanie, jeśli część zawiedzie. Zaproponujemy tworzywo z uzasadnieniem i zwykle podamy dwie wyceny, tańszą i droższą, żeby decyzja była Twoja.

Przy częściach z nylonu i kompozytu warto zaplanować nieco więcej czasu na przygotowanie – materiał wymaga suszenia przed drukiem. Standardowy cykl, czyli wycena w 24 godziny i realizacja w 1-5 dni roboczych, zwykle się utrzymuje, ale przy dużych elementach potrafi się wydłużyć i zawsze o tym uprzedzamy.

Masz część, która się ugina, ściera albo pęka? Napisz do nas i opisz, jak dokładnie zawiodła poprzednia – to najlepsza możliwa podstawa do doboru materiału. Cały proces dorabiania elementów opisaliśmy na stronie części zamiennych z druku 3D, a jeśli chodzi o wersję testową przed serią, zajrzyj do prototypowania.

Adam Piersa
Adam Piersa

Druk 3D to dla mnie coś więcej niż hobby - to sposób na realizację pomysłów i rozwiązywanie codziennych problemów. Testuję materiały, projektuję modele i dzielę się swoją wiedzą, by ułatwić innym start w świecie druku 3D.

Artykuły: 61